Tweebenig

Tweebenige zorg: bewegen tussen innovatie en efficiëntie

Zorgaanbieders staan voor een dubbele opgave. Ze moeten tegelijkertijd innovatief en effectief zijn, exploreren en exploiteren, op zoek naar echte verandering en het huidige aanbod verbeteren. Het zijn echter paradoxen, ‘schijnbare’ tegenstellingen. Voor zowel publieke als private organisaties blijkt dat zij namelijk beter presteren wanneer ze niet het één of het ander doen, maar ervoor kiezen om de paradox te omarmen.

Tweebenige spelers: creatief en effectief

Bekende voetballers als Cruijff en Van Basten waren succesvol omdat zij tweebenige voetballers waren. Voetballers die acties met beide benen kunnen inzetten, zijn sneller hun tegenstander voorbij, zijn creatiever in het maken van combinaties en kunnen vanuit meer posities op doel schieten. Of zoals Bergkamp het zelf zei: “Liever dat je met links een bal mist, dan geforceerd naar je rechterbeen moeten draaien”.

Zorgaanbieders zijn net voetballers, succesvoller als ze beide benen ontwikkelen. Organisaties die zowel kunnen innoveren als routines efficiënt(er) kunnen organiseren, zijn effectiever dan hun concurrenten en zijn creatiever en succesvoller dan organisaties die zich toeleggen op één van twee. Uit onderzoek (o.a. Aargaard, 2011) blijkt dat organisaties die ‘ambidexter’ zijn, de grootste kans hebben op succes. Het beheersen van deze kunst vraagt om een andere kijk op organiseren.

Bureaucratie: boeman van de zorg?

Regeltjes, procedures, administratie, kortom: de bureaucratie wordt gezien als de boeman van de zorg. Loop een ziekenhuis binnen en je hoort al snel over artsen en verpleegkundigen die klem zitten in moeilijke ict-systemen en protocollen, eindeloze administratie en (te) veel managers. Het voorbeeld van tijdklokken in de thuiszorg is exemplarisch: 2,5 minuut om iemand steunkousen aan te doen, een kwartier om iemand in bad te doen. Steeds vaker klinkt de roep om innovatieve zorgaanbieders die een radicaal andere kant op moeten bewegen dan waar ze vandaan komen. Kantelen, en rap een beetje!

Klinkt logisch toch?

Ja, maar niet helemaal. Feit is dat we – of dit nu op het gemeentehuis of in het ziekenhuis is – vaak doorschieten in regels en procedures. Het systeem wordt star, de organisatievorm ‘bureaucratie’ wordt slecht ingevuld. Maar de Duitse socioloog Weber leerde ons al dat aan bureaucratieën ook veel positieve kanten zitten die we moeten koesteren, mits het goed wordt ingevuld. Vaste structuren en heldere bevoegdheden zorgen voor duidelijkheid, efficiëntie en voorkomen dat er willekeur ontstaat. Ook in de zorg van de toekomst zijn dat belangrijke pijlers.

Bewegen tussen innovatie en efficiëntie

Hoe krijgt een zorgorganisatie de benodigde wendbaarheid? Door de paradox te omarmen en niet door te schieten in het één of het ander. Dus niet alles inzetten op innovatie en vernieuwing, maar ook niet ‘de bureaucratie’ bij het grofvuil zetten. Een (zorg)organisatie kan dit op drie manieren vormgeven:

  1. Structureel: de meest simpele vorm is om in de organisatiestructuur innovatieve onderdelen te scheiden van de uitvoerende onderdelen. Het doel is om organisatieonderdelen in de structuur van elkaar te scheiden en een eigen strategie te laten volgen (innovatiestrategie of efficiencystrategie).
  2. Schakelen: een andere vorm is om in de organisatie te ‘schakelen’ in de aansturing tussen innovatie en efficiëntie. In dat geval verandert een zorgaanbieder de stijl waarmee het de organisatie aanstuurt, als de omgeving daarom vraagt. Het ene moment wordt er meer gestuurd op vernieuwing van producten en diensten (in de zorg vaak ict-gerelateerd), het andere moment wordt er meer gestuurd op het efficiënter maken of standaardiseren van producten of diensten.
  3. Zelf-organiseren: de laatste vorm is om in de organisatie innovatie en efficiëntie in teams zelf te beleggen. Hier kunnen individuen of kleine teams zelf bepalen welke stijl en structuur nuttig is en hiertussen schakelen.

Alle vormen gaan uit van het combineren van innovatie en efficiëntie, alle drie op een andere manier. De uitdaging voor professionals en managers in de zorg is om dit dagelijks vorm te geven en met elkaar te ervaren en te leren wat het vraagt om tweebenige spelers te worden.

Bram van Vliet en Has Bakker

Bram van Vliet: "Ik help en begeleid organisaties die willen of moeten veranderen om doelgerichter en resultaatgerichter te werken. Mijn aandacht gaat daarbij vooral uit naar projecten, programma's en organisatieontwikkeling. Een goed advies is volgens mij pas succesvol als dit niet te ingewikkeld of 'wiskundig' gemaakt wordt en kan niet alleen maar op papier bestaan."

Meer weten?

Mail mij op bvi@tg.nl of bel op 06 - 53 36 19 02

Has Bakker: "De maatschappij waarin we leven, verandert ongelooflijk snel. We zijn op zoek naar nieuwe, duurzame en op de mens gerichte manieren van (samen)werken, leven, leren, zorgen, wonen en organiseren. Een zoektocht die soms meer vragen dan antwoorden kan opleveren. Hoe moet het openbaar bestuur met deze veranderingen omgaan? Wat is de rol van de overheid in de 21e eeuw? Hoe kan het anders en beter? Dat zijn de vragen die mij boeien en waar ik mij in mijn werk - maar ook daarbuiten - met hart en ziel voor inzet."

Meer weten?

Mail mij op has@tg.nl of bel op 06 - 13 77 33 15

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *